OguzYalcin
Kayıtlı Kullanıcı
Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem yemekten önce "Bismillah" derdi. Bu, yemek başlarken okunacak söz olarak hadislerle sabittir. Ömer ibn Ebi Seleme radıyallahu anh şöyle rivayet eder: Küçük yaşta Rasulullah'ın yanında yemek yiyordum, elim tabağın her tarafına gidiyordu. Peygamberimiz bana şöyle buyurdu: "Ey oğulcuğum, bismillah de, sağ elinle ye ve önünden ye." (Buhârî, Et'ime, 2; Müslim, Eşribe, 108) Bu hadis, yemek öncesi okunacak sözün "Bismillah" olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
Bismillah yalnızca bir gelenek değil, Peygamberimizin bizzat öğrettiği ve uyguladığı bir sünnettir. Yemeğe başlarken bu sözü söylemek, o lokmayı Allah'ın adıyla almak demektir; bu da yemeği sıradan bir eylemden ibadete dönüştüren bir bilinç halidir.
Yemeğin başında bismillah söylemeyi unutan kişi, hatırladığı an "Bismillahi evvelehû ve âhirehû" der. Aişe radıyallahu anhâ'dan gelen rivayette Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: "Biriniz yemek yediğinde Allah'ın adını ansın. Başında unutursa yemek ortasında 'Bismillahi evvelehû ve âhirehû' desin." (Ebû Dâvûd, Et'ime, 16; Tirmizî, Et'ime, 47)
Arapça:
بِسْمِ اللَّهِ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ
Okunuşu:
Bismillâhi evvelehû ve âhirehû.
Anlamı:
Başında da sonunda da Allah'ın adıyla.
Bu rivayet, bismillah'ın yalnızca başlangıç için değil, yemeğin herhangi bir anında hatırlandığında da söylenebileceğini göstermektedir.
Peygamberimizin yemek öncesi ve yemek esnasındaki uygulamaları hadis kitaplarında ayrıntılı biçimde aktarılmıştır. Bunların özü şu üç esasa dayanır: sağ elle yemek, önündekinden yemek ve bismillahla başlamak. Yukarıda aktarılan Ömer ibn Ebi Seleme hadisi bu üç unsuru bir arada içermektedir.
Peygamberimiz ayrıca yemeği ayakta değil oturarak yerdi; yere veya düşük bir sofrada oturarak yemek yerdi. Büyüklük taslayarak yaslanmış bir halde yemekten kaçınırdı. Câbir radıyallahu anh'tan gelen rivayette Peygamberimiz'in yaslanarak yemek yemediği aktarılmaktadır. (Buhârî, Et'ime, 13) Bunlar yemek adabına dair sünnetlerdir; ancak bunların hiçbiri yemek öncesi okunacak ayrı bir dua niteliği taşımaz.
Peygamberimizin yemekten sonra da bir dua okuduğu rivayet edilmektedir. Muaz ibn Enes radıyallahu anh'tan gelen hadiste şöyle aktarılır: Kim yemek yedikten sonra "Elhamdülillahillezî et'amenî hâzâ ve razakanîhi min gayri havlin minnî ve lâ kuvvetin" derse geçmiş günahları bağışlanır. (Ebû Dâvûd, Et'ime, 52; Tirmizî, Da'avât, 55 — Tirmizî bu hadisi hasen olarak değerlendirmiştir.)
Arapça:
اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنِي هَذَا وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ مِنِّي وَلَا قُوَّةٍ
Okunuşu:
Elhamdülillâhillezî et'amenî hâzâ ve razakanîhi min gayri havlin minnî ve lâ kuvvetin.
Anlamı:
Bana bu yemeği yediren ve benim hiçbir güç ve kuvvetim olmaksızın onu bana rızık olarak veren Allah'a hamdolsun.
Bu dua yemek öncesine değil, yemek sonrasına aittir. İkisini birbirine karıştırmamak gerekir.
Bismillah yemekten önce, yani ilk lokmayı almadan hemen önce okunur. Hadisler bu konuda açıktır; Peygamberimiz "bismillah de, sağ elinle ye, önünden ye" buyurmuştur. Yemek bittikten sonra ise hamd duası okunur.
"Allahümme barik lenâ fîmâ razaktanâ ve kınâ azâbennâr" şeklindeki dua bazı kaynaklarda yemek duası olarak aktarılmaktadır; ancak bu duanın sahih bir hadise dayandığına dair güçlü bir kaynak tespiti tartışmalıdır. Hadis âlimleri bu konuda farklı değerlendirmeler yapmıştır. Kesin olarak sabit olan yemek öncesi söz, Buhârî ve Müslim'de geçen "Bismillah"tır.
Peygamberimizin bizzat çocuğa öğrettiği şey "bismillah de, sağ elinle ye, önünden ye" ifadesidir. Ömer ibn Ebi Seleme hadisi bu öğretimin canlı bir örneğidir. Çocuklara yemek öncesi bismillah demeyi alışkanlık haline getirmek, doğrudan sünnete dayanan bir eğitimdir.
Bismillah yalnızca bir gelenek değil, Peygamberimizin bizzat öğrettiği ve uyguladığı bir sünnettir. Yemeğe başlarken bu sözü söylemek, o lokmayı Allah'ın adıyla almak demektir; bu da yemeği sıradan bir eylemden ibadete dönüştüren bir bilinç halidir.
Yemek Başında Bismillah Unutulursa Ne Okunur?
Yemeğin başında bismillah söylemeyi unutan kişi, hatırladığı an "Bismillahi evvelehû ve âhirehû" der. Aişe radıyallahu anhâ'dan gelen rivayette Peygamberimiz şöyle buyurmuştur: "Biriniz yemek yediğinde Allah'ın adını ansın. Başında unutursa yemek ortasında 'Bismillahi evvelehû ve âhirehû' desin." (Ebû Dâvûd, Et'ime, 16; Tirmizî, Et'ime, 47)
Arapça:
بِسْمِ اللَّهِ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ
Okunuşu:
Bismillâhi evvelehû ve âhirehû.
Anlamı:
Başında da sonunda da Allah'ın adıyla.
Bu rivayet, bismillah'ın yalnızca başlangıç için değil, yemeğin herhangi bir anında hatırlandığında da söylenebileceğini göstermektedir.
Peygamberimizin Yemek Sofrası Adabı
Peygamberimizin yemek öncesi ve yemek esnasındaki uygulamaları hadis kitaplarında ayrıntılı biçimde aktarılmıştır. Bunların özü şu üç esasa dayanır: sağ elle yemek, önündekinden yemek ve bismillahla başlamak. Yukarıda aktarılan Ömer ibn Ebi Seleme hadisi bu üç unsuru bir arada içermektedir.
Peygamberimiz ayrıca yemeği ayakta değil oturarak yerdi; yere veya düşük bir sofrada oturarak yemek yerdi. Büyüklük taslayarak yaslanmış bir halde yemekten kaçınırdı. Câbir radıyallahu anh'tan gelen rivayette Peygamberimiz'in yaslanarak yemek yemediği aktarılmaktadır. (Buhârî, Et'ime, 13) Bunlar yemek adabına dair sünnetlerdir; ancak bunların hiçbiri yemek öncesi okunacak ayrı bir dua niteliği taşımaz.
Yemek Sonrası Şükür Duası
Peygamberimizin yemekten sonra da bir dua okuduğu rivayet edilmektedir. Muaz ibn Enes radıyallahu anh'tan gelen hadiste şöyle aktarılır: Kim yemek yedikten sonra "Elhamdülillahillezî et'amenî hâzâ ve razakanîhi min gayri havlin minnî ve lâ kuvvetin" derse geçmiş günahları bağışlanır. (Ebû Dâvûd, Et'ime, 52; Tirmizî, Da'avât, 55 — Tirmizî bu hadisi hasen olarak değerlendirmiştir.)
Arapça:
اَلْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَطْعَمَنِي هَذَا وَرَزَقَنِيهِ مِنْ غَيْرِ حَوْلٍ مِنِّي وَلَا قُوَّةٍ
Okunuşu:
Elhamdülillâhillezî et'amenî hâzâ ve razakanîhi min gayri havlin minnî ve lâ kuvvetin.
Anlamı:
Bana bu yemeği yediren ve benim hiçbir güç ve kuvvetim olmaksızın onu bana rızık olarak veren Allah'a hamdolsun.
Bu dua yemek öncesine değil, yemek sonrasına aittir. İkisini birbirine karıştırmamak gerekir.
Sıkça Sorulan Sorular
Bismillah yemekten önce mi sonra mı okunur?
Bismillah yemekten önce, yani ilk lokmayı almadan hemen önce okunur. Hadisler bu konuda açıktır; Peygamberimiz "bismillah de, sağ elinle ye, önünden ye" buyurmuştur. Yemek bittikten sonra ise hamd duası okunur.
Yemek öncesi "Allahümme barik lenâ" duası hadislerde geçiyor mu?
"Allahümme barik lenâ fîmâ razaktanâ ve kınâ azâbennâr" şeklindeki dua bazı kaynaklarda yemek duası olarak aktarılmaktadır; ancak bu duanın sahih bir hadise dayandığına dair güçlü bir kaynak tespiti tartışmalıdır. Hadis âlimleri bu konuda farklı değerlendirmeler yapmıştır. Kesin olarak sabit olan yemek öncesi söz, Buhârî ve Müslim'de geçen "Bismillah"tır.
Çocuklara yemek duası nasıl öğretilmeli?
Peygamberimizin bizzat çocuğa öğrettiği şey "bismillah de, sağ elinle ye, önünden ye" ifadesidir. Ömer ibn Ebi Seleme hadisi bu öğretimin canlı bir örneğidir. Çocuklara yemek öncesi bismillah demeyi alışkanlık haline getirmek, doğrudan sünnete dayanan bir eğitimdir.
