OguzYalcin
Kayıtlı Kullanıcı
Tesbih, Allah'ı yüceltmek ve O'nu her türlü eksiklik ve noksanlıktan tenzih etmek anlamına gelir. Kökü Arapça "s-b-h" fiilinden gelir; sübhânallah ifadesi de bu kökten türemiştir. İslam'da tesbih hem bir eylem hem de bu eylemi gerçekleştirmek için kullanılan boncuklu araca verilen addır. Kullanıcıların büyük çoğunluğu bu kelimeyi iki farklı anlamda arar: biri "Sübhânallah demek" şeklindeki zikir uygulaması, diğeri ise elle tutulan boncuklu nesne. Her ikisi de aynı kökten gelir ve birbiriyle doğrudan bağlantılıdır.
Sübhânallah ifadesi, "Allah her türlü eksiklikten münezzehtir" demektir. Bu zikir Kur'an'da pek çok ayette geçer; örneğin İsrâ Suresi 17/43. ayette doğrudan bu anlam vurgulanır. Hadis literatüründe ise tesbih, Müslim ve Buhârî başta olmak üzere sahih kaynaklarda sıklıkla geçen ve Hz. Peygamber'in bizzat tavsiye ettiği zikir formlarından biridir.
Tesbih kelimesi, Arapça "sebbeha" fiilinin mastarıdır. Bu fiil, "yüzmek, hızla hareket etmek" anlamının yanı sıra mecazi olarak "Allah'ı tenzih etmek, yüceltmek" manasında kullanılır. Kur'an'da Allah'ın bütün kâinat tarafından tesbih edildiği açıkça belirtilir:
Arapça:
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَن فِيهِنَّ
Okunuşu:
Tüsebbihü lehüssemâvâtüsseb'u vel erdu ve men fîhinn
Anlamı:
"Yedi gök, yer ve bunların içindekiler O'nu tesbih eder."
Kaynağı:
İsrâ Suresi, 17/44
Bu ayet, tesbihin yalnızca insana özgü bir ibadet olmadığını, evrensel bir yüceltme eylemi olduğunu ortaya koyar. Dolayısıyla tesbih kavramı İslam'da son derece geniş bir anlam alanına sahiptir.
Zikir pratiği açısından tesbih denildiğinde akla ilk gelen ifade "Sübhânallah"tır. Bu ifade, "Allah her türlü noksanlıktan, eksiklikten ve ortaktan münezzehtir" anlamını taşır. Sahih hadislerde bu zikrin fazileti açıkça aktarılmıştır.
Buhârî ve Müslim'de yer alan bir rivayette Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: "Sübhânallah ve bihamdihi" ifadesini söyleyen kişinin günahları, denizin köpüğü kadar çok olsa dahi bağışlanır. (Buhârî, Deavât 65; Müslim, Zikir 31)
Tesbih, genellikle "Sübhânallah, Elhamdülillah, Allahu Ekber" şeklinde üçlü bir zikir grubunun parçası olarak kullanılır. Bu üçlü zikir, Hz. Peygamber'in namazların ardından okunmasını tavsiye ettiği ve sahih kaynaklarda geçen bir uygulamadır. Her birinin otuz üçer defa tekrarlanması, hadislerde rivayet edilen yaygın formdan gelir; ancak farklı rivayetlerde sayılar değişkenlik gösterebilir. Belirli bir sayıya kesin bağlılık zorunluluğu yoktur; önemli olan zikrin kalple ve bilinçle yapılmasıdır.
Namaz sonrasında tesbih çekmek, Hz. Peygamber'in uygulamasına dayanan ve sahih hadislerle desteklenen bir sünnettir. Müslim'de yer alan bir rivayette her farz namazın ardından otuz üçer defa Sübhânallah, Elhamdülillah ve Allahu Ekber denilmesi, yüze tamamlamak için ise "Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr" ifadesinin eklenmesi tavsiye edilmiştir. (Müslim, Mesâcid 146)
Bu uygulama, namaz sonrası zikrin temel formlarından biridir. Tesbih boncukları da tarihsel süreçte bu sayımı kolaylaştırmak amacıyla kullanılmaya başlanmıştır.
Günlük dilde "tesbih" denildiğinde çoğunlukla zikir saymak için kullanılan boncuklu nesne anlaşılır. Bu nesnenin İslam geleneğindeki yeri tartışmalı olmakla birlikte, yaygın biçimde kullanılagelmiştir. Genellikle 33 veya 99 boncuktan oluşur; 33'lük tesbih namaz sonrası üçlü zikre, 99'luk tesbih ise Esmaü'l-Hüsna'ya karşılık gelir.
Tesbih boncuğunun kullanımı fıkıh tarihinde farklı değerlendirmelere konu olmuştur. Bir kısım alim bu aracı mekruh ya da gereksiz görmüş, parmakla saymanın daha faziletli olduğunu savunmuştur. Nitekim bazı rivayetlerde Hz. Peygamber'in parmak uçlarıyla saydığı aktarılır; zira kıyamet günü parmakların konuşacağı bildirilmiştir. (Ebû Dâvûd, Salât 361) Bununla birlikte, tesbih boncuğu kullanımını kesin olarak yasaklayan sahih bir nas bulunmamaktadır. Cumhur-u ulema bu aracın zikre yardımcı olması amacıyla kullanılmasını caiz görmüştür.
Te
Sübhânallah ifadesi, "Allah her türlü eksiklikten münezzehtir" demektir. Bu zikir Kur'an'da pek çok ayette geçer; örneğin İsrâ Suresi 17/43. ayette doğrudan bu anlam vurgulanır. Hadis literatüründe ise tesbih, Müslim ve Buhârî başta olmak üzere sahih kaynaklarda sıklıkla geçen ve Hz. Peygamber'in bizzat tavsiye ettiği zikir formlarından biridir.
Tesbih Kelimesinin Anlamı ve Kökeni
Tesbih kelimesi, Arapça "sebbeha" fiilinin mastarıdır. Bu fiil, "yüzmek, hızla hareket etmek" anlamının yanı sıra mecazi olarak "Allah'ı tenzih etmek, yüceltmek" manasında kullanılır. Kur'an'da Allah'ın bütün kâinat tarafından tesbih edildiği açıkça belirtilir:
Arapça:
تُسَبِّحُ لَهُ السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ وَالْأَرْضُ وَمَن فِيهِنَّ
Okunuşu:
Tüsebbihü lehüssemâvâtüsseb'u vel erdu ve men fîhinn
Anlamı:
"Yedi gök, yer ve bunların içindekiler O'nu tesbih eder."
Kaynağı:
İsrâ Suresi, 17/44
Bu ayet, tesbihin yalnızca insana özgü bir ibadet olmadığını, evrensel bir yüceltme eylemi olduğunu ortaya koyar. Dolayısıyla tesbih kavramı İslam'da son derece geniş bir anlam alanına sahiptir.
Zikir Olarak Tesbih: Sübhânallah
Zikir pratiği açısından tesbih denildiğinde akla ilk gelen ifade "Sübhânallah"tır. Bu ifade, "Allah her türlü noksanlıktan, eksiklikten ve ortaktan münezzehtir" anlamını taşır. Sahih hadislerde bu zikrin fazileti açıkça aktarılmıştır.
Buhârî ve Müslim'de yer alan bir rivayette Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: "Sübhânallah ve bihamdihi" ifadesini söyleyen kişinin günahları, denizin köpüğü kadar çok olsa dahi bağışlanır. (Buhârî, Deavât 65; Müslim, Zikir 31)
Tesbih, genellikle "Sübhânallah, Elhamdülillah, Allahu Ekber" şeklinde üçlü bir zikir grubunun parçası olarak kullanılır. Bu üçlü zikir, Hz. Peygamber'in namazların ardından okunmasını tavsiye ettiği ve sahih kaynaklarda geçen bir uygulamadır. Her birinin otuz üçer defa tekrarlanması, hadislerde rivayet edilen yaygın formdan gelir; ancak farklı rivayetlerde sayılar değişkenlik gösterebilir. Belirli bir sayıya kesin bağlılık zorunluluğu yoktur; önemli olan zikrin kalple ve bilinçle yapılmasıdır.
Namaz Sonrası Tesbih Uygulaması
Namaz sonrasında tesbih çekmek, Hz. Peygamber'in uygulamasına dayanan ve sahih hadislerle desteklenen bir sünnettir. Müslim'de yer alan bir rivayette her farz namazın ardından otuz üçer defa Sübhânallah, Elhamdülillah ve Allahu Ekber denilmesi, yüze tamamlamak için ise "Lâ ilâhe illallâhu vahdehû lâ şerîke leh, lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadîr" ifadesinin eklenmesi tavsiye edilmiştir. (Müslim, Mesâcid 146)
Bu uygulama, namaz sonrası zikrin temel formlarından biridir. Tesbih boncukları da tarihsel süreçte bu sayımı kolaylaştırmak amacıyla kullanılmaya başlanmıştır.
Boncuklu Nesne Olarak Tesbih
Günlük dilde "tesbih" denildiğinde çoğunlukla zikir saymak için kullanılan boncuklu nesne anlaşılır. Bu nesnenin İslam geleneğindeki yeri tartışmalı olmakla birlikte, yaygın biçimde kullanılagelmiştir. Genellikle 33 veya 99 boncuktan oluşur; 33'lük tesbih namaz sonrası üçlü zikre, 99'luk tesbih ise Esmaü'l-Hüsna'ya karşılık gelir.
Tesbih boncuğunun kullanımı fıkıh tarihinde farklı değerlendirmelere konu olmuştur. Bir kısım alim bu aracı mekruh ya da gereksiz görmüş, parmakla saymanın daha faziletli olduğunu savunmuştur. Nitekim bazı rivayetlerde Hz. Peygamber'in parmak uçlarıyla saydığı aktarılır; zira kıyamet günü parmakların konuşacağı bildirilmiştir. (Ebû Dâvûd, Salât 361) Bununla birlikte, tesbih boncuğu kullanımını kesin olarak yasaklayan sahih bir nas bulunmamaktadır. Cumhur-u ulema bu aracın zikre yardımcı olması amacıyla kullanılmasını caiz görmüştür.
Tesbih ile Tahmid ve Tekbir Arasındaki Fark
Te
